යුද්ධයේ අන්ධකාර ආගාධය - Apocalypse Now

 

ඇමරිකාව මූලික වෙලා වෙනත් රටකට එරෙහිව යුද්ධ ප්‍රකාශ කරපු අවස්ථා ඉතිහාසයේ බොහෝ තියෙනවා. ඇමරිකාව අපකීර්තිමත් ආකාරයට මතවාදීව හා යුධමය වශයෙන් පරාජයට පත් වූ ප්‍රකට අවස්ථාවක් වන්නේ වියට්නාම යුද්ධයයි.

මේක  එම යුද්ධය පාදක කරගෙන  හැදුණු  ඉතාම ආන්දෝනාත්මක සිදුවීම් රැසක් සමග ලොවට දායාද වුණු චිත්‍රපටයක්. නම  Apocalypse Now. චිත්‍රපටය හැදෙන්නෙ 1979 අවුරුද්දෙ. යුද්ධයේ බිහිසුණුකම හෝ විකෘතිභාවය මේ චිත්‍රපටය හරහා ලෝකයට කියන්නේ වෙනස්ම වූ විදිහකට.

චිත්‍රපටයට පාදක වෙන්නෙ ඇමරිකාව විසින් අත්තනෝමතික විදිහට හෝ අසාධාරණ ආකාරයෙන් වියට්නාමයට එරෙහිව ගෙනයනු ලබන යුද්ධය. මේ යුද්ධයට ඇමරිකාවෙන් යොදවන ලද එක් නායක සෙබලෙක් (කර්නල් වෝල්ටර් කර්ට්ස්) යුද්ධය පැත්තකින් තබා තමන්ගේ සෙබල කණ්ඩායම සමඟ වියට්නාමයේ එක්තරා ප්‍රදේශයක විකාරරූපී රහසිගත ජීවිතයක් ගත කරන්නට යොමු වෙනවා. කොටින්ම වෝල්ටර්ගේ මේ මාවත වෙනම පෞර රාජ්‍යයක් වගේ  එකක්. ඔහු නායකයා වෙමින් තමන්ගේ කණ්ඩායම යොදාගෙන ඔහු ගෙනයන විකාරරූපී ජීවිතය එක්තරා ආකාරයට ඇමරිකාවේ යුධමය භූමිකාවට කළු පැල්ලමක්. යුද්ධයට යොමුව සිටින අනෙකුත් සෙබලුන්ගේ ධෛර්යය බිඳවැට්ටවීමක්. මේ හේතුවෙන් ඇමරිකාවට අවශ්‍ය වෙන්නේ වෝල්ටර්ගේ මේ විකාර රාජ්‍යය බිඳ වට්ටන්න. ඇමරිකාව ඒ වෙනුවෙන් සැලසුම් සකස් කරනවා. චිත්‍රපටය ආරම්භ වෙන්නෙ එතනින්. ඇමරිකානු බුද්ධිඅංශ ප්‍රධානියෙකු වන කපිතාන් බෙන්ජමින් විලාඩ් යොදාගෙන වෝල්ටර් ඇතුළු සෙබල කණ්ඩායම මර්ධනය කිරීමයි ඇමරිකාවේ සැලැස්ම. මේ චිත්‍රපටයේ අපට දක්නට ලැබෙන්නේ බෙන්ජමින් විලාඩ් ආරම්භයේ සිට වෝල්ටර් සොයාගෙන යන මෙහෙයුමේදී ඔහුට අහන්න දකින්න ලැබෙන සිදුවීම්වල පෙළ ගැස්මක්.

                                                    

කර්නල් වෝල්ටර් කර්ට්ස් ලෙස රඟන මාලන් බ්‍රැන්ඩෝ

බෙන්ජමින් විලාඩ් ලෙස රඟන මාර්ටින් ෂීන් 

යුද්ධයේ බිහිසුනු බවත්, එය මිනිසුන්ගේ භෞතික පරිසරය පමණක්ම නොව අධ්‍යාත්මික ජීවිතය මුළුමනින්ම විනාශකොට ඇති බවත් බෙන්ජමින්ට අත්දකින්න සිදුවෙනවා. එතකොට වෝල්ටර් නායකත්වය දෙන වෝල්ටර්ගේ සෙබල කණ්ඩායමත් ගෙවන මේ වියවුල් සහගත හෝ අන්ධකාර ගෝත්‍රික ජීවිතය දකින බෙන්ජමින්ගේ මනස මේ විකෘතිවලින් දූෂිත වෙමින් තියෙනවා.

ඇත්තටම වෝල්ටර් මේ ගෙවන ජීවිතය විකෘතියක් ද? මනෝ මූලික අන්ධකාරයක් වෙතට ඔවුන් තල්ලු වී ඇති ද?   ඇමරිකාව තම සෙබලුන් යොදාගෙන සිදුකරන මර්දනීය යුද්ධය ඊට වඩා විකෘතියක් නොවන්නේද? යුද්ධයේ සාහසිකත්වය මානව ධර්මතා විනාශ කරමින් ඇදෙන ආකාරයේ බිහිසුණු බව අපගේ ඇස්පනාපිට දිග හැරෙන්නේ කොහොමද? Apocalypse Now අප ඉදිරියේ දිග හරින්නේ මෙම සත්‍යයයි.

මේ චිත්‍රපටයට පාදක කරගෙන තියෙන්නෙ නවකතා පොතක්. පොතේ නම Heart of Darkness. මේ නවකතාවට පසුබිම් වෙලා තියෙන්නේ අප්‍රිකානු රාජ්‍ය්‍යක් වෙච්ච කොංගෝ රාජධානිය තුළ බෙල්ජියම පාලනය කරද්දී බෙල්ජියමේ සොල්දාදුවන් විසින් ගෙනගිය අන්ධකාර ජීවිතය පිළිබඳ කතාන්තරයක්. යුරෝපීය ජාතීන්ගේ යටත්විජිතවාදයේ නිරුවත පෙන්වීම මෙහි මූලික අරමුණක්. මෙම නවකතාවේ පදනම ඇමරිකා වියට්නාම් යුද්ධයට ගලපා ගැනීමේදී නොයෙක් වෙනස්කම් සිදුකිරීමට පවා සිද්ධවෙලා තියෙනවා.

කොහොම වුණත් මේ චිත්‍රපටය රූගත කරලා තියෙන්නේ පිලපීන් දූපත්වල. වසර ගණනාවක් දැඩි දුෂ්කරතා මධ්‍යෙය් චිත්‍රපටයේ නිර්මාණ කටයුතු අවසන් කරද්දී නිෂ්පාදන කණ්ඩායම අකරතැබ්බ බොහොමයකට ගොදුරු වෙලා තියෙන බව සඳහන්. කොච්චර අකරතැබ්බ ගොඩකට මුහුණදුන්නා ද කියනවා නම් ඒ ගැන වෙනම වාර්තා චිත්‍රපටයක් පවා Hearts of Darkness: A Filmmaker's Apocalypse නමින් නිෂ්පාදනය කොට තිබෙනවා.

යුද්ධයේ බිහිසුණු බව මිනිසාගේ මානසිකත්වය එහි ගොදුරක් බවට පත් වෙමින් අන්ධකාරයට තල්ලු වන අයුරු පෙන්වන්නට යාමේ දී අධ්‍යක්ෂකවරයා පවා එවැනි අන්ධකාරයකට ගොදුරු වෙමින් සිටි බව සිනමා ලෝකයේ ප්‍රසිද්ධයි. කොහොම නමුත් මේ සියල්ල අවසානයේ චිත්‍රපටය එදා මෙදා සිනමා ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී සලකුණක් තැබූ චිත්‍රපටයක් ලෙස විචාරකයන් විවාදයකින් තොරව පිළිගැනීම මෙහි ඇති විශිෂ්ටත්වය ගැන අපට දිය හැකි හොඳම සාක්ෂිය බව කියන්න පුලුවන්.

 

වහලක් නැති මාලිගාව - Of Mice and Men

ජෝන් ස්ටයින්බෙක් ඇමරිකාවේ පමණක් නෙමෙයි ලංකාවෙත් අපි අහල තියෙන නමක්. ඇත්තටම ඔහු ලෝක ප්‍රසිද්ධ ලේඛකයෙක්. සාහිත්‍ය පිළිබඳ නොබෙල් ත්‍යාගය පවා ලැබූවෙක්.  ඔහුගෙ නවකතා බොහොමයක් සිංහලටත් පරිවර්තනය වෙලත් තියෙනවා. ස්ටයින්බෙක්ගෙ වෛරයේ මිදි ඵල කියන්නෙ දීර්ඝ නවකතාවක්. ඇමරිකානු සමාජය හා මිනිසුන්ගේ බලාපොරොත්තු වෙත මත දෘෂ්ටිය යොමු කරන ලේඛකයා එහි ඇති සමාජ දේශපාලන සංකීර්ණතාවන් ඉතා හොඳන් අල්ලා ගන්නා බවක් ද පේනවා.

මේක ස්ටයින්බෙක්ගේ ඉතාම සුප්‍රසිද්ධ නවකතාවක්. ලංකාවේ මේ නවකතාව ගැන ගැඹුරින් කතා වෙනවා මම අහල හෝ දැකල නැහැ. පොතේ නම Mice and Men. මීයෝ සහ මිනිස්සු වගේ අර්ථයක් දුන්නත් මේක සිංහලට පරිවර්තනය වෙලා තියෙන්නෙ වහලක් නැති මාලිගාව නමින්.

මෙය ස්ටයින්බෙක්ගේ වඩාත් කතාබහට ලක් වුණු කෙටි නවකතාවක්. කතා ආකෘතිය අතින් බැලුවොත් අපිට මතක් වෙන ළඟම උදාහරණය කූඹියෝ. කූඹියෝ එකේ ජෙහානුයි ප්‍රියන්තයි කියන යුගල දෙක ස්ථාපිත වෙලා තියෙන ආකෘතියට තරමක් සමාන ආකෘතියක් තමයි මේ නවකතාවෙත් අඩංගු වෙන්නේ.

ජෝර්ජ් තමයි මේ කතාවෙ නායකයා. ඔහු සිහිනයක් සහිතව චාරිකාවක නිරත වන්නෙක්. තමන් කවදා හෝ හොඳ ගොවිපලක් හදලා ඒ ගොවිපල දියුනු කරගෙන ජීවිත් වෙන්න සිහින දකිමින් වගේම ඒ වෙනුවෙන් ක්‍රියාත්මක වීමට සැලසුම් සකසන්නෙක්. ඔහුගේ සුවච කීකරු මිත්‍රයාගෙ නම ලෙනී. ලෙනී සාමාන්‍ය මනුස්සයෙක් විදිහ නෙමෙයි. යම් ආකාරයක බුද්ධිමය ඌනතාවකින් පෙලෙන්නෙක් වගේ. ඔහුට සාමාන්‍ය සමාජයේ කපටිකම්, සංකීර්ණතා ග්‍රහණය කරගන්න අමාරුයි. ළමා මනසක් වැනි ඔහුගේ මනස ඉතා නිර්ව්‍යාජයි කියන්නත් පුලුවන්. කොහොම හරි ජෝර්ජ්ගෙන් තොරව ලෙනීට පැවැත්මක් නෑ. සහ ලෙනී නිර්න්තරයෙන් ජෝර්ජ්ට පක්ෂපාතීයි. එක කුස උපන් සහෝදරයෝ නොවුණත් ඔවුන් ජීවත් වෙන්නේ එවැනි බන්ධයක් සහිතව. වැඩි වගකීමක් එන්නේ ජෝර්ජ්ට. මොකද ලෙනීව බලාගන්න එකත් තමන්ගේ ගැඹුරු සිහිනය වෙනුවෙන් ලෙනීව බාධාවකින් තොරව රැගෙන යන්නත් වෙන්නේ ජෝර්ජ්ට තමයි.

ජෝර්ජ් හා ලෙනී එකිනෙකා අතර ඇති පරස්පරතාවන් සහ එකිනෙකා අතර ඇති සමානකම් ඔස්සේ තම සිහිනය පසුපස හඹා යාමේ කතාව තමයි අප අතරේ දිග හැරෙන්නෙ. මේ කෙටි නවකතාවේ වඩාත් අනුවේදනීයත්වයට පත්වන්නේ එහි ඇති තීරණාත්මක අවසානය නිසයි. පාඨකයාව කම්පිත කරවන තරමේ අවසානයකින් යුක්ත මේ කතාව අපව නැවත නැවත හිතන්න පොළඹවන්නෙත් ඒ කැලඹෙන සුලු අවසානය නිසාමයි.

මේ කතාව කියවා හමාර කළාට පස්සේ මට නැවත නැවතත් හිතුනේ ලෙනී යනු හුදු මානව පැවැත්මක් ද එසේත් නැතිනම් ජෝර්ජ්ගේම ඇතුළු හදවත පෙන්වන රූපකාත්මක යෙදුමක් ද කියායි. එය නිශ්චිතව කිව නොහැකි වුවත් ලෙනී ඒ දෙක අතර දෝලනය වෙමින් තිබෙන බවක් අපට සිතන්න පුලුවන්. මේ උච්ච අවසානය ඒ සඳහා අපව යොමු කරවනවා වැනියි.  

පොත ඇසුරින් 1992 දී නිෂ්පාදනය කළ චිත්‍රපටයේ පෝස්ටරයක් 

කවියේ අර්ථමය තෙරපුම - විලියම් එම්ප්සන්ගේ අදහස් ඇසුරින්

කවිය හෝ කවිය යනු කුමක්ද වගේ නිර්වචන ගැන කතා කරන්න මට තියෙන්නෙ කම්මැලිකමක්. සහ ඒක දැනටමත් ගොඩක් කෙරිල තියෙන නිසා ඒක ගැන අමුතුවෙන් අවධානය යොමු කරන්න ඕන ද කියලත් හිතෙනවා. කොහොම නමුත් රයිනර් මරියාගේ Letters to young Poet  පොතේ ඔහු දක්වා තිබෙන කරුණු නිරන්තරයෙන් මට කවිය සම්බන්ධව හිතන්නත් පොදුවේ කලාව ගැන මගේ මතවාදය පෝෂණය කරන්නත් ඉවහල් වුණා. කවිය ගැන වගේම කලාව සම්බන්ධව විචාරකයන් හෝ නිර්මාණකරුවන් විසින්ම දක්වන ලද ඇතැම් අදහස්වල වැදගත්කමක් තිබෙන්නේ ඒ හරහා නිර්මාණකරණය කෙරෙහි නව මානයකින් එලඹෙන්න අපට බලපෑමක් කරන නිසයි.

විලියම් එම්ප්සන් කවිය සම්බන්ධයෙන් පල කර ඇති අදහස් මම මීට පෙරාතුව සිංහලෙන් කියවලා හෝ අහලා නැහැ. නමුත් අන්තර්ජාලයේ කවිය හෝ නිර්මාණකරණය සම්බන්ධයෙන් සොයා බලද්දී ඇහැ ගැටුණු නමක් තමයි එම්ප්සන්. ඔහු කවිය සම්බන්ධව ගේන සමහර අදහස් ඉතාම විප්ලවීය බවක් උසුලනවා.

අර්ථමය ඝනත්වය

එම්ප්සන්ගේ ප්‍රසිද්ධම පොත තමයි Seven Types of Ambiguity කියන්නෙ. සිංහලෙන් කිව්වොත් නොපැහැදිලි බවේ ආකාර හතක්. සරලව කිව්වොත් එම්ප්සන් කියන්නේ කවියක අර්ථය ඍජු හෝ තනි සරල අදහසකින් කියන්න නොහැකි බවයි. ඒ වෙනුවට කවිය මගින් සිදුකරන්නේ යම් නොපැහැදිලිතාවක්. නොපැහැදිලිතාව ලෙස මෙතනදී හඳුන්වන්නේ පැහැදිලි නැහැ හෝ තේරෙන්නේ නැහැ කියන අදහස නෙමෙයි. අර්ථය නිශ්චිත හෝ එක් නාභියකට ගන්න බැහැ කියන එක. සාර්ථක කවිය තුළ කොයි වෙලෙත් අර්ථමය තෙරපුමක් ඇති බවත් එය කියවන වාරයක් පාසා එම අර්ථමය සංකීර්ණත්වය තුළ අපට ඇතිකරන නවතාවය වැදගත් බවත් ඔහුගේ අර්ථකතනය බවයි මම තේරුම් ගත්තෙ. හරියටම කිව්වොත් කවියක් කියල කියන්නේ වචන ගොනු කරන ලද අර්ථමය උල්පතක් බව ඔහු ප්‍රකාශ කරනවා.

එම්ප්සන් මෙය ආකාර හතක් යටතේ හඳුන්වනවා. මේ ආකාර හත ගැන වෙන වෙනම සඳහන් නොකළත් කවියක හෝ සාර්ථක නිර්මාණයක් මගින් එය රසවිඳීමෙන් අනතුරුව අප තුළ අනිර්වචනීය හැඟුම් කැලැත්තුමක් කරන්න පුලුවන් වෙනව නම් ඒක සුවිශේෂී තත්වයක්.  විශේෂයෙන් කවියා තෝරාගන්නා වචන සමහර වෙලාවට කවිය ඇතුලේ අර්ථමය ප්‍රතිරෝධයන් හෝ ගැටුම් ඇති කිරිමට සමත් වන බව එම්ප්සන් අදහස් කරනවා.

එම්ප්සන් එය අර්ථය සම්බන්ධයෙන් ප්‍රකාශ කළත් කිවියක් තුළ සෑමවිටම අර්ථය හෝ තේරුම සාදන්නේ නැති නිසා මෙය හැඟුම්මය තෙරපුමක් ලෙස විග්‍රහ කරන්න පුලුවන් බව ද මට හිතෙනවා. මානව හැඟුම් ගත්තාම ඒවා  කොහොමටත් සංකීර්ණ හෝ නිශ්චිතාර්ථ ගැන්වීමකට යටත් වෙන්නේ නැහැ. නිදසුනක් ලෙස අපේ එදිනෙදා හැඟුම් ගත්තොත් ඒවා නිශ්චිත තේරුමකට කොටු කරන්න බැහැ. හැඟුමක් කියන්නෙම තේරුමක් හෝ තර්කයක් මත ස්ථානගත කළ නොහැකි දෙයකට.

උදාහරණයක් විදිහට යම් කිසි උත්සවයකට ඔබ සහභාගී වනවා යයි සිතමු. ඔන්න එතකොට ඔබට ආරංචි වෙනවා ඔබේ පැරණි පෙම්තිවයක් ද එහි පැමිණෙන්න නියමිත බව. මෙතනදී ඔබට නැගෙන්න පුලුවන් සංකීර්ණ මනෝභාවයන් ගැන සිතමු. ඇය පැමිණෙනවාට ඔබ කැමති ද කියා ඇසුවොත් සමහර විට ඔබ අකමැති යයි සිතෙන්න පුලුවන්. නමුත් ඊට යටින් යම් කැමැත්තක් ද ඇතැයි ඔබට සිතෙනවා ඇති. කැමැත්ත හා අකමැත්ත යන ද්විඝටනාත්මක සිතිවිලි එකම මොහොතක ඔබේ මනසේ හටගන්නවා. එතැන නොසිට නික්මෙන්නත්, ඇයව මුණගැසෙන තෙක් තාවර වෙන්නත් යන දෙවිදිහම ඔබේ මනසේ එක විට හටගන්නවා. මීට අමතරව තව හැඟුම් ගොඩක් එකිනෙක තෙරපෙනවා. මේක සිදුවිය හැකි දෙයක්. ඉතින් මෙන්න මේ හැඟුම් ගට්ටනය තෙරපුම කවියකට ගන්න එක යම් ආකාරයක නිර්මාණාත්මක වැඩක්. කවිය ඇතුලෙත් මේ හැඟුම් සංකීර්ණතාව වචන ඇසුරෙන් නිපදවන්න කවියාට පුලුවන්.

එම්ප්සන්ගේ මතවාදයේ අවිනිශ්චිතතාව හෝ නොපැහැදිලිතාව නොතේරෙන කමට එහා ගිය අර්ථමය හෝ හැඟුම්මය තෙරපුමත් ලෙස මම දකින්නේ මෙන්න මේ හේතු නිසයි.